LogoAna sayfaHaberlerSporBatı TrakyaYunanistanTürkiyeDünyaKöşe YazılarıMillet NewsGiriş Yap
Το Σύμφωνο Φιλίας του 193026 Mart 2019

Σε άρθρο που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Economist στις 15 Νοεμβρίου 1930 σε αγγλική γλώσσα, ο συντάκτης του H.C.F. Finlayson κρίνει ως διεθνούς σπουδαιότητας την ελληνοτουρκική προσέγγιση που επιτεύχθη μέσω του Ελληνοτουρκικού Συμφώνου Φιλίας του 1930. Χαρακτηρίζει τον Ελευθέριο Βενιζέλο Πρωθυπουργό της Ειρήνης, το δε Σύμφωνο ως το κορυφαίο επίτευγμα στην πολιτική του καριέρα.

Στις 30 Οκτωβρίου του 1930 ο Ελευθέριος Βενιζέλος, Πρωθυπουργός της Ελλάδας, υπογράφει στην Άνκαρα μαζί με τον Ισμέτ Ινονού, Πρωθυπουργό της Τουρκίας, παρουσία των δύο Υπουργών Εξωτερικών, Ανδρέα Μιχαλακόπουλου και Τεβφήκ Ρουσδή, αλλά και του Τούρκου Προέδρου Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ, το πρώτο στην ιστορία των δύο κρατών Σύμφωνο Φιλίας, Ουδετερότητας και Διαιτησίας. Το Σύμφωνο αποτελείται από δώδεκα (12) κεφάλαια και τριάντα τέσσερα (34) άρθρα. Διευθέτησε όλα εκείνα τα εκκρεμή ζητήματα σχετικά με την υποχρεωτική ελληνοτουρκική πληθυσμιακή ανταλλαγή. Την ίδια μέρα υπογράφησαν ένα πρωτόκολλο για τους ναυτικούς εξοπλισμούς, μία εμπορική σύμβαση και ένα σύμφωνο εγκατάστασης.

Το Σύμφωνο αποτελεί την πρώτη προσπάθεια εδραίωσης της φιλίας μεταξύ των δύο γειτονικών κρατών. Μάλιστα, λόγω αυτής της πρωτοβουλίας, ο Ελευθέριος Βενιζέλος πρότεινε να απονεμηθεί το Νόμπελ Ειρήνης στον Τούρκο Πρόεδρο, Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ.

Είναι ένα κείμενο που αποτελεί σταθμό και στην ιστορία των μειονοτήτων. Στο περιθώριο των συναντήσεων της ελληνικής με την τουρκική αντιπροσωπεία, οι μειονότητες βρισκόταν στην ατζέντα των συζητήσεων. Η δεκαετία του 1930 ήταν μία δεκαετία με έντονη κινητικότητα και εξελίξεις σε πολλούς τομείς της Τουρκικής Μειονότητας. Αμέσως μετά την υπογραφή του υπήρξαν εξελίξεις.

Κορυφαίο γεγονός θεωρείται η απέλαση της ηγετικής ομάδας των γνωστών με την ονομασία «Εκατόν πενήντα» (150, Yüzellilikler) οι οποίοι εναντιώθηκαν στο κεμαλικό καθεστώς που εγκαθιδρύθηκε με το τουρκικό κράτος, κηρύχθηκαν ως personae non gratae (Featherstone κ.ά. 2013:103) από την τουρκική κυβέρνηση και ζήτησαν καταφύγιο στην Ελλάδα. Η ομάδα αυτή εγκαταστάθηκε στη Θράκη. Ανάμεσά τους ήταν ο τελευταίος Σεϊχουλισλάμ (Șeyhülislam), δηλαδή ο ανώτερος θρησκευτικός λειτουργός επί Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, Μουσταφά Σαμπρή.

Ο Βενιζέλος στο περιθώριο των διαπραγματεύσεων για την υπογραφή του Ελλληνοτουρκικού Συμφώνου Φιλίας συμφώνησε την απέλαση της ηγετικής ομάδας των 150 στη Μέση Ανατολή, κάτι που υλοποιήθηκε την άνοιξη του 1931. Ο Μουσταφά Σαμπρή εγκατέλειψε την Ελλάδα και μετακινήθηκε στην Αίγυπτο τον Απρίλιο της ίδιας χρονιάς. Η ενέργεια αυτή υπήρξε καθοριστική για τις μετέπειτα εξελίξεις που έλαβαν χώρα στο εσωτερικό της Μειονότητας, όπως επίσης για την επικράτηση της ομάδας των νεωτεριστών και την ελεύθερη έκφραση των πεποιθήσεών τους σε όλους τους τομείς της ζωής.

Εμβληματική μορφή εκείνης της περιόδου υπήρξε ο δάσκαλος Μεχμέτ Χιλμή ο οποίος πρωτοστάτησε και ίδρυσε τα σωματεία νέων σε Ξάνθη και Κομοτηνή, γνωστά ευρέως ως Τουρκική Ένωση Ξάνθης και Τουρκική Νεολαία Κομοτηνής. Ο ίδιος εξέδωσε μία σειρά από εφημερίδες, την Γενί Ζιγιά (Yeni Ziya), Γενί Γιολ (Yeni Yol) και Γενί Αντίμ (Yeni Adim) (Τσιούμης, 1995: 122).

Σε πολιτικό επίπεδο σημαντικό γεγονός είναι η ψήφιση νόμου των βενιζελικών οι οποίοι μετά την μικρασιατική καταστροφή εισήγαγαν τον θεσμό των χωριστών εκλογικών συλλόγων για την Μειονότητα της Δυτικής Θράκης. Με τον τρόπο αυτόν καθόριζαν τον αριθμό των εκλεγμένων αντιπροσώπων που θα εκπροσωπούσαν την Μειονότητα στο Κοινοβούλιο σε τέσσερις. Όπως ισχυρίζεται ο Mavrogordatos (1983: 239 σε Featherstone κ.ά, 2013), o απώτερος στόχος αυτής της πολιτικής ήταν να μην αποκτήσει η Μειονότητα τον ρόλο του ρυθμιστή στις εθνικές εκλογές. Φυσικά το όλο εγχείρημα προβλήθηκε ως προσπάθεια βελτίωσης της μειονοτικής εκπροσώπησης.

Τέτοιες πρωτοβουλίες οι οποίες εκφράζουν βαθύτερες εθνικές ανησυχίες καθόρισαν όχι μόνο την εκλογική συμπεριφορά της Μειονότητας εκείνης της δεκαετίας, αλλά συνέβαλαν και στην διαμόρφωση του ιδεολογικού χαρακτήρα της κοινότητας, την σχέση με τα ελληνικά κόμματα, όπως επίσης την αποστασιοποίηση από τα πολιτικά τεκταινόμενα σε επίπεδο κεντρικής πολιτικής σκηνής. Παρόμοια εγχειρήματα υπήρξαν και πιο πρόσφατα με το γνωστό πλέον πλαφόν του 3% σε πανελλήνιο επίπεδο που θεσμοθετήθηκε το 1996 για την είσοδο ενός κόμματος ή ανεξάρτητου υποψηφίου στο Κοινοβούλιο και στόχευε στον αποκλεισμό ανεξάρτητων μειονοτικών πρωτοβουλιών.

Το Ελληνοτουρκικό Σύμφωνο Φιλίας του 1930 υπήρξε αναμφισβήτητα η πρώτη προσπάθεια ειλικρινούς προσέγγισης και ενίσχυσης της φιλίας των δύο κρατών που δεν άφησε ανεπηρέαστες και τις εκατέρωθεν μειονότητες. Τον Οκτώβριο του 1931 ο Τούρκος Πρωθυπουργός, Ισμέτ Ινονού μαζί με τον Ρουστού Αράς, ανταποδίδουν την επίσκεψη στην Αθήνα. Η υποδοχή ήταν πολύ θερμή, ενώ η Αθήνα ήταν σημαιοστολισμένη με ελληνοτουρκικές σημαίες από το κέντρο μέχρι το λιμάνι του Πειραιά όπου αποβιβάστηκε η τουρκική αντιπροσωπεία. Παρόμοιες πρωτοβουλίες διακρατικής προσέγγισης και ενδυνάμωσης των καλών γειτονικών σχέσεων και της φιλίας μεταξύ των δύο κρατών και λαών αναπτύχθηκαν και τις μετέπειτα δεκαετίες.

Βιβλιογραφικές παραπομπές

- Featherstone Κ., Παπαδημητρίου Δ., Μαμαρέλης Α., Νιάρχος Γ., 2013, Οι Τελευταίοι Οθωμανοί: Η μουσουλμανική μειονότητα της Δυτικής Θράκης 1940-1949, Αθήνα: Αλεξάνδρεια

- H.C.F. Finlayson, «Venizelos at Ankora”, Economist, 15 Νοεμβρίου 1930

- Μουσείο Μπενάκη, Αρχείο ελευθέριου Βενιζέλου, Φάκελος 340-27

- Κ. Τσιούμης, 1995, «Ηγεσία και προσωπικότητα στη μουσουλμανική μειονότητα της Δυτικής Θράκης κατά την περίοδο του Μεσοπολέμου (1923-1940)», Ενδοχώρα, Τόμος 2, Αλεξανδρούπολη, 120-126

- Κ. Τσιούμης «Η διαχείριση της μειονοτικής ταυτότητας στον ελληνικό χώρο και η διαμόρφωση της εκπαιδευτικής πολιτικής: Η περίπτωση των μουσουλμάνων της Θράκης 1923-1974», Πρακτικά Δ΄ Ευρωπαϊκού Συνεδρίου Νεοελληνικών Σπουδών, Γρανάδα 2010, ΕΕΝΣ, Αθήνα 2011, σ.587-602

ΠΗΓΗ
Diğer HaberlerAbbas: Netanyahu barışa inanmıyor'Dünyanın dört bir tarafından gelen çocuklar Türkiye'nin zenginliğidir'Hollanda'da Türk Günü YürüyüşüKozlukebir köyünde Hatim coşkusu yaşandıUkrayna'da seçimin galibi komedyen Zelenskiy
© MİLLET MEDYA 2019 (Tüm Hakları Saklıdır)Design: GOTech