LogoAna sayfaHaberlerSporBatı TrakyaYunanistanTürkiyeDünyaKöşe YazılarıMillet NewsGiriş Yap
Dinden soğuyanlar ve soğutanlar26 Mayıs 2019Salih Canbazscanbaz97@gmail.com

Dünyevi olanın hükmettiği bu zamanda, içinde imanla ilgili bir damla hassasiyeti bulunan insanların dert ettiği bir şey var ki, o da gelecek nesildir. Sadece dünyevi olanın güzelliklerinin görüldüğü bu dönemde insanın gözü diğer güzellikleri görebilecek durumda değil. İnsanın bütün rahatlığı dünyevi olanda bulduğu bu dönemde neden dini olanda bulamadığını bir düşünelim. Eskiden dünyevi olanla ilgili görünenler az olduğu için mi dini olanla yetiniyordu, yoksa şu an dini olan az göründüğü için mi rahatlık dünyevi olanda görülüyor?

Şüphesiz, ikisinin de payı vardır. Ancak, hakikatin İslam olduğunu savunacaksak bu konuyu insanların neden hakikatten uzaklaştığı noktasında ele almamız gerekecektir. Yani, konuyu dini olanın az göründüğü için rahatlığın dünyevi olanda bulunduğu boyutuyla ele alacağız.

Hz. Ömer’in “İnandığınız gibi yaşamazsanız, yaşadığınız gibi inanmaya başlarsınız” sözünü hatırlayalım. Rahatlığı dünyevi olanda bulanlar bu sözü basit buluyorsa, açık bir şekilde söylemeliyim ki sosyal psikolojide tutum değiştirme süreci başlığı altında ele alınan konu da temelde aynı şeyi söylemektedir. Yani sosyal psikoloyinin ele aldığı yönüyle tutum değiştirme süreci inanç-tutum-davranış veya davranış-tutum-inanç şeklinde seyretmektedir. İki uçtan birini değiştirdiğiniz zaman tutum değişir ve diğer uç da o yönde hareket eder.

O halde, aslında inandığı gibi yaşaması beklenen insanlar, yaşadıkları çağda inandıkları gibi yaşama imkanı bulamadığı için günlük hayattaki davranışları onların inancını da değiştirmektedir. Peki bu durum karşısında bazı insanlar daha kolay pes ederken, bazı insanlar neden direnebiliyor?

Burada değişen insanların çoğunlukla, belli bir dönemden sonra ailelerinden iş veya okul için ayrılan çocuklar olduğunu göz önünde bulunduralım. Bunu anlamak için gene sosyal psikolojiye bir göz atalım. Sosyal psikologlar, davranışların benimsenmesiyle ilgili iki yol olduğunu söylerler: İtaat ve uyma. Bu durumda çocuğa belli bir davranışı yapmasını sağlamak için ya size itaat etmesini sağlarsınız ya da size uymasını sağlarsınız.

Bu konuyla ilgili yapılmış iki deney olan Milgram’ın itaat deneyi ile Asch’ın uyma deneyini çok uzun olduğundan burada anlatamayacak olsam da, mutlaka Youtube gibi platformlardan izlemenizi tavsiye ederim. Sonuç olarak her iki insan da, sosyal ortamın isteği doğrultusunda davranışları benimsemiştir ama ikisi arasında fark bulunmaktadır.

Namaz örneği üzerinden gidecek olursak, bir çocuğun sürekli ailesinin otoritesine boyun eğerek namaz kıldığını, ailesinin ise namaz kılmadığını düşünelim. Başka bir çocuğun ise ailesinin isteği üzerine ailesinin de örnek olmasıyla namaz kıldığını düşünelim. Bir tanesi itaat davranışı göstermiştir, diğeri ise uyma davranışı.

İtaat davranışı gösteren kişi üzerindeki itaatin kalkması durumunda, kişi hiç sorgulamadan o davranışı yapmaktan vazgeçecektir, çünkü daha önce yapmak için gerekçelendirdiği sebep ailesine itaat etmek zorunda olduğudur, gerçekten kılması gerektiği için kılmıyordu. Uyma davranışı gösteren ise çevresinde belli bir insan grubunun o davranışı uyguladığını gördüğü için o davranışı normal veya yapılması gerekli bir davranış olarak kabul edecektir.

İşte bu yüzden de itaate boyun eğerek namaz kılan bir çocuk evinden uzağa gittiğinde itaat ortadan kalktığı için davranış (namaz) da ortadan kalkmaktadır. Fakat uyma davranışıyla doğru benimsediği pratikler her zaman hayatında olacaktır.

Bu yüzden de aileler çocuğuna doğru kabul ettikleri davranışları benimsetmek istediklerinde çocuk bu davranışı uygulamıyorsa, bunu uygulama gereği duymadığındandır. Doğduğundan beri birlikte yaşam sürdüğü ve büyük saygınlık duyup idol olarak gördüğü ailesinin ise bu davranışı bizzat uygulaması, kendisinin de davranışı doğru ve gerekli bularak uygulamasına sebep olacaktır. Bunun dışındaki gurur incitmelere ise hiçbir insan olumlu cevap vermeyecektir ve ilk fırsatta bu davranışı terk edecektir.

Eskiden aile, çocuğu itaate zorlasa bile çevredeki herkes namaz kıldığı için kendisi de namaz kılmayı alışkanlık ediniyordu. Fakat günümüzde bu konu bağlamında, ailesi dışında uyma davranışını gösterebileceği bir çevreye çok az rastlanmaktadır. O yüzdendir ki, günümüzde aileler çocuklarının yapmalarını isteyip de yapmadıkları bir şeyden şikayet ediyorlarsa suçu kendilerinde aramalıdırlar. Aynı şekilde çocuklarının bir şeyi yapmalarını istiyorlarsa da, yine bizzat kendileri örnek olmalıdırlar.

Yazarın Diğer Yazılarıİbn Hazm’ın eğitim programı ve İbn Arabi’nin eleştirisiBatı Trakya’da Selefiye ve cahiliyeTarihten bugüne üç şehir tipi: İslam Şehri, Modern Şehir, Neoliberal ŞehirBatı Trakya’da cenazelerin, işlevselliğiyle ön plana çıkmasıYunanistan yerel seçimlerinde Batı Trakya demokrasisiGüncel HaberlerBoeing can kayıplarından dolayı özür dilediTürkiye ve Yunanistan heyetleri yeniden bir araya gelecekMursi'nin aile kabristanına defnedilmesi talebi reddedildiABD yönetimi Mursi'nin vefatına sessizABD'den Orta Doğu'ya asker sevkiyatı
© MİLLET MEDYA 2019 (Tüm Hakları Saklıdır)Design: GOTech