LogoAna sayfaHaberlerSporBatı TrakyaYunanistanTürkiyeDünyaKöşe YazılarıMillet NewsGiriş Yap
İslâm'da Delil ve Deliller29 Mayıs 2015Prof. Dr. Osman Eskicioğlu

Varlıklar arasında insan irade sahibi olmakla neyi nerede ne zaman nasıl ve ne kadar yapacağı konusunda bir kılavuza ihtiyacı vardır. Delil, kılavuz, rehber ve yol gösteren demektir.

Genel anlamda delil, dinsel ve bilimsel olmak üzere 2 çeşittir. İlim ile bilim aynı şeydir; biri Türkçe diğeri ise Arapçadır. Bunu ayıranlar bize göre yanlış yapıyorlar.

İlmin veya bilimin kılavuz oluşu Cenabı Hakkın “kün” (ol) emri ile (A İmran 3/ 48; Nahil 16/ 40; Meryem 19/ 35; Yasin 36/ 82; Mümin 40/ 68) tabiat alemine koymuş olduğu kanunları duyular, deney, gözlem ve laboratuvar vasıtasıyla elde edilmekle bu kanunlar bize insan bedeni, hayvan, bitki ve cansızlar aleminde yol gösterir ve kılavuzluk eder.

İslam dininde alimlerimiz Kitap, Sünnet, İcma ve Kıyas olmak üzere 4 tür delil ortaya koymuşlardır. (Bak Muhammed Ebu Zehra, İslam Hukuku Metodojisi Fıkıh Usulü, s, 63-268)

Biz burada Kitap, Sünnet ve İcma delillerinden bahsettik şimdi de KIYAS delilinden söz etmek istiyoruz. Delil, insanı bilgilendirir ve kılavuzluk eder. İnsan iradeli alanda şartlara göre bilgi üretir. İnsanın bilgi üretmesi, din-bilim sayesinde olur.

Bilgi üretme yolları DEDÜKSİYON (Tümden gelim) ENDÜKSİYON (Tüme varım) ve ANALOJİ (benzerliklere dayanarak bilgi elde etme yolu) olmak üzere 3 kısma ayrılır. Birincisini Sokrat, ikincisini ise Ebu Hanife bulmuş, üçüncüsü de anonimdir.

Dedüksiyon, endüksiyon ve analoji yolları Allah’ın insan beynine yerleştirdiği bilgi üretme makineleridir.
Endüksiyon-tüme varım ve fıkıh kıyası hep aynı anlamdadır. İslam alimleri bunu şöyle tarif ederler. Kıyas, hakkından nass-delil bulunmayan bir meselenin hükmünü, Kitap veya Sünnet delili ile hükmü bilinen meseleye göre açıklamaktır.

Başka bir tarife göre ise kıyas, hakkında nass-delil bulunmayan meselenin hükmünü, aralarında illet benzerliğinden dolayı, hakkında nass-delil bulunan meselenin hükmüne bağlamaktır. (M. Ebu Zehra a.g.e., s, 189).

Kıyasın caiz olduğu hakkında Kurandan delili şu ayeti kerimedir:

“Onlar hiç yeryüzünde dolaşıp, kendilerinden önce yaşamış olanların sonlarının ne olduğunu görmediler mi? Allah onları kökten yok etti. Tüm Allah'tan gelen gerçekleri örtbas edenlere de, bunlara benzer azaplar vardır.” (Muhammed 47/ 10)

Bu kıyas olmasaydı zahiri mezhebinin iddiaları doğru olsaydı Kuran böyle elimizde bir tek cilt halinde değil de binlerce ciltler olarak ortaya çıkardı. Bilgi üretme KIYAS bir zorunluluktur.

Sünneti, icma ve kıyası inkar edenler var. Böylece onlar sadece Kuran diyorlar. Bu halleri ile de onlar aynı Haricilerden bazıları Hz. Aişe ’ye karşı gelerek, Kur’an bize yeter demişler, sünneti terk etmek istemişler ve sünnetin sahihliğinin ancak Kur’an’a uygunluğuyla mümkün olacağını iddia etmişlerdir.

(Nevevi, Riyazü’s-Salihin, I,24; Kur’an-ı Kerim'e, hadislerin arz edilmesini konu alan haberlerin, Hariciler tarafından uydurulduğu söylenir. İbn Abdilberr, Ebu Ömer, Yusuf en-Nemeri, Camiu Beyni’l-İlm ve Fazlihi, Beyrut, ts., II, 191; Ancak, Accac, katılmaz, es-Sünne, s. 205-206)

Kıyas inkarcılarına ben şunu söylerim: Karı ile kocanın birlikte ürettikleri bir çocuk ne ise sermaye ile emeğin birleşerek birlikte ürettikleri mal da odur. Çocuk % 80 annenin de % 20 babanın mı? Veya % 70 babanın da % 30 annenin mi? Ya da fifti fifti, % 50 birinin ve % 50 diğerinin mi, burada bölünmez bir ortaklık söz konusudur. İşte bunun için Allah ayette çocuk hakkında anne ile babanın beraber karar vereceklerini ve mesela sütten kesilmesinde her ikisinin de iradesi bulunacağını dile getirmiştir. (Bakara 2/ 233)

İşte Müslümanlar kıyası veya analojiyi ya da dedüksiyonu terk ederlerse zalim izimlerin bölüşümdeki zulümlerini anlayamazlar ve artı ya da artık değerin mesela % 2 si emeğe verilirken, onun % 80 nini de sermaye götürürken hep suskun kalırlar.

Kıyas yöntemini kullanmayanlar ve kullanamayan cahiller çağın ihtiyacı olan bilgileri üretemezler.

Yazarın Diğer YazılarıNamaz bizlere ne öğretiyor?‘Ne yapalım, alın yazım böyleymiş…’Millet ve ümmet bilinciKültür hala geçerli midir?Para karşılığı din satan kişileri dinlemeyinGüncel Haberlerİdadiye Okul Aile Birliği seçimleri yapıldıGravanis, Gümülcine Belediyesi için başkan adaylığını açıkladıMillet Gazetesi İstanbul'da düzenlenen Filistin toplantısına katıldıSuudi Arabistan'a giden Gabon Cumhurbaşkanı kayıpAB savunma alanında bağımsız aktör olmaya hazırlanıyor
© MİLLET MEDYA 2018 (Tüm Hakları Saklıdır)Design: GOTech